Het Geheugenhuis

Er zijn veel projecten gedaan waarin de (beeld)herinneringen van senioren worden vastgelegd en onderdeel gemaakt worden van de openbare ruimte. Een voorbeeld is het project Fotomonument van de stichting Rijk Herinneren. Hierin worden vroege foto’s van senioren verzameld, bewerkt en op panelen gedrukt, die prominent in verzorgingstehuizen worden geplaatst. De herkenning van beelden van vroeger draagt bij aan het ‘reminisceren’. Het doel van reminiscentie is de bewoner te helpen de balans van zijn of haar leven op te maken. Bovendien is het bedoeld om het zelfvertrouwen en de eigenwaarde van ouderen te vergroten

Zie: www.rijkherinneren.nl

In het zorg- en wooncentrum Flevohuis in Amsterdam werken zorgcoordinatoren Van Onna en Hamburger met ‘ reminiscentie kistjes’, zoals van Onna en Hamburger ze noemen. Eerdere reminiscentiegroepen wilden na afloop van de gezamenlijke gespreksessies graag iets tastbaars achterlaten. Een aantal bewoners maakte in oude legerkisten een soort kijkdoos over hun vroegere werk. Een vrouw die ooit in het circus werkte (”Daar kwamen we pas op de reminiscentiegroep achter”) maakte bijvoorbeeld een soort van poppenkast-circus. Uiteindelijk werden alle kistjes geëxposeerd.

Een ander voorbeeld is het project van SKOR en kunstenaar Roy Villevoie die in verpleegtehuis Kempenhof in Valkenswaard de foto’s van favoriete plekken van senioren in de ramen van de sociale ruimtes liet verwerken. Met deze beelden tonen de bewoners de hoogtepunten uit hun verleden aan de buitenwereld, terwijl diezelfde beelden hen tevens beschermen tegen nieuwsgierige blikken van buiten.

Zie: www.kunstenpubliekeruimte.nl/werk_357.html

Nederlands Dagblad, zaterdag 22 september

Het Trimbos-instituut heeft een nieuwe methode ontwikkeld, die moet voorkomen dat lichte tot matige depressieve klachten van bewoners van verzorgingshuizen uitgroeien tot een psychiatrische stoornis. In de gisteren gepresenteerde methode ‘Verhalen in beeld’ staat het begrip reminiscentie centraal. Dat is het op een gestructureerde manier positieve herinneringen naar boven halen en die evalueren.

De methodiek bestaat uit tien bijeenkomsten van elk een uur. Ze is in drie verzorgingshuizen getoetst op bruikbaarheid, aldus Carolien Smits van het Trimbos-instituut tijdens de presentatie van de handleiding in combinatie met een draaiboek. Vooral activiteitenbegeleidsters kunnen daarmee aan het werk, na een training van een dag. ,,De kracht van ‘Verhalen in beeld’ is dat de ouderen niet denken: ‘Help, ik ga nu in behandeling’.

Verhalentafel
De methode borduurt voort op positieve ervaringen met de zogeheten Verhalentafel. Een Verhalentafel, in 2002 voor het eerst geïntroduceerd, is een interactief meubel waarmee maximaal vijf ouderen audiovisueel materiaal kunnen oproepen, zoals Polygoonbeelden. De historische filmjes prikkelen met éigen verhalen over vroeger te komen. Dit bevordert niet alleen het welbevinden van ouderen, maar blijkt ook een middel tegen depressieve klachten. Volgens Smits is de methodiek erop gericht dat vermindering van depressies ,,beklijft”, zodat er minder anti-depressivia nodig zijn, die bekend staan om hun vervelende bijwerkingen.

Lees verder: www.nd.nl/Document.aspx?document=nd_artikel&id=100297

Het is interessant om te zien hoe nieuwe media een groeiende groep ouderen die buiten de maatschappij dreigt te vallen, betrokken houdt bij die maatschappij. Zo is er de Verhalentafel - een multimediaal meubel ontwikkeld door Waag Society en kunstenaar Hans Muller - die senioren zonder enige computerervaring toegang geeft tot hun collectief media verleden. Het Centrum voor Verouderingsonderzoek van de Vrije Universiteit) constateerde dat de tafel een positieve bijdrage levert op de actieve herinnering van de oudere deelnemers en de gevoelens van depressiviteit vermindert.

In andere nieuwe media projecten worden persoonlijke verhalen gekoppeld aan erfgoed (in de vorm van objecten of locaties), een trend die ook wel democratisering van het curatorschap genoemd wordt.

Internationale, nationale en lokale organisaties verzamelen met grote ijver persoonlijke herinneringen. Om zichtbaarheid van het verhaal van specifieke (culturele) groepen te creëren, maar vaak ook om sociale interactie mogelijk te maken, tussen bijvoorbeeld de eerder genoemde Marokkaanse buurvrouw, Surinaamse loodgieter en Hollandse postbode.

Al dan niet in digitale vorm worden deze verhalen worden ook ingezet in het onderwijs. Bijvoorbeeld het project Digitaal Vertellen van Teleac/NOT waarin jongeren hun persoonlijke verhaal kunnen verbeelden met behulp van eenvoudige mediatechnologie en het project Sociaal Verhaal van de Hogeschool van Amsterdam. Sociaal Verhaal staat voor een onderwijsmethodiek waarin studenten verhalen van ouderen, migranten, drop-outs en buurtbewoners optekenen en publiceren op internet.

Ook in de ouderenzorg is het werken met persoonlijke verhalen inmiddels gemeengoed. In onderzoeksprojecten zoals FRUX worden verhalen ingezet als methodiek om de behoeften van mantelzorgers van partners met dementie, wiens herinnering voornamelijk bestaat uit prille jeugdbelevenissen die een leven lang zijn meegedragen, in kaart te brengen. Wat Alzheimer zo moeilijk te verdragen maakt, voor de patiënt en zijn dierbaren, is het vele dat eerst nog intact blijft en zo het verlies accentueert. Van de ontwikkelaars en onderzoekers wordt in deze context een grote mate van betrokkenheid verlangd bij deze vaak moeilijk toegankelijke groepen. De persoonlijke verhalen van de doelgroep dragen bij aan de voor de ontwikkeling vereiste empathie.

Naast inleving en empathie staat de helende werking van het praten voor de verteller zelf. Projecten rond oorlogstrauma’s in landen als Rwanda die een belangrijke levende orale traditie hebben zijn hiervan een belangrijk voorbeeld.